محمد عبد الله عنان ( مترجم : عبد المحمد آيتى )
6
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي )
آنها نوشته شده ، يعنى 388 صفحهء بزرگ به قطع حدود 30 در 20 سانتىمتر هر صفحه 19 سطر دارد و در هر سطر 9 كلمه . مكتوب به خط اندلسى درشت و روشن ، نسخه سالم و محفوظ است . تنها ورق اول آن كهنه شده و رنگ آن پريده است . جلد نيز « سخت » است . در آغاز و انجام آن چيزى كه تاريخ كتابت آن را بيان كند ديده نمىشود . ولى از نوع خط و وضع ظاهر آن به قرن هشتم يا نهم هجرى ، ( چهاردهم يا پانزدهم ميلادى ) بازمىگردد . اين نسخه تنها جلد دوم كتاب « المن بالامامه » را در بردارد زيرا اولا در صفحه عنوان ذكر نشده ، ثانيا در پايان نسخه اين عبارت آمده كه « كمل السفر الثانى من كتاب تاريخ المن بالامامه على المستضعفين . . . و يتلوه الثالث بحول الله . سنة تسع و ستين و خمسمأه ، خبر وصول العلج الطاغيه » . جلد اول كتاب - چنان كه از قراين برمىآيد - متضمن تاريخ قيام موحدين و پيروزى آنها بر مرابطين و تاريخ نخستين خليفهء موحدين عبد المؤمن بن على بوده است . اين مجلد و مجلد سوم به دست ما نرسيده است . جلد دوم كه نسخهء منحصر به فردى است كه باقى مانده از حدود سال 554 ( ه ) وقايع آن آغاز مىشود و به حوادث سال 568 ( ه ) پايان مىيابد و هرچند زمان كوتاهى است ، پر از حوادث بزرگ است . ابن صاحب الصلاة خود شاهد همهء آن ماجراها بوده است . با آنكه جلد سوم كتاب را هنوز در جايى نيافتهايم ولى ابن عذارى مراكشى در كتاب خود البيان المغرب ، بسيارى از وقايعى را كه در آن بوده ، در كتاب خود آورده است و اين وقايع تا نبرد الارك در سال 591 ( ه ) و تا مرگ خليفه يعقوب المنصور به سال 595 ( ه ) كشيده مىشود . اسلوب نگارش ابن صاحب الصلاة در اين كتاب اسلوبى مسجع و مصنوع است . كتاب نظم الجمان از مهمترين منابع مخطوط بازمانده از اواخر عهد مرابطين و اوايل عهد موحدين بخشى از كتاب نظم الجمان ابن - القطان است . متضمن جزء سيزدهم آن . عنوان كتاب چنين است :